TRUYỀN KỲ NHÀ TÂY SƠN Ở AN KHÊ

Kỷ niệm 224 năm ngày mất của hoàng đế Quang Trung, thuật lại vài huyền thoại nghe được từ các bô lão ở cái vùng đất Tây Sơn (lắm) Thượng này cho ai thích thì nghe, đầu tiên là câu chuyện mà có lẽ không người lớn tuổi nào ở An Khê là không biết.

Chuyện rằng nhiều đêm liền các tộc người kinh, Bana, xê-đăng… chung quanh ngọn Mò O (sát Bến Tuyết, An Khê đình lấy núi này làm tiền án ) đều nghe thấy tiếng la hét, bóng hình người nhảy múa trong ánh lửa như ma trơi bập bùng trên đỉnh núi.

Sáng ra, nhiều người gọi, kéo nhau lên và sững sờ khi nhận thấy trên lá cây hay thân cây lớn xuất hiện dòng chữ “ Nguyễn Nhạc vi vương, Nguyễn Huệ vi tướng, Nguyễn Lữ vi thần”.
Lá rừng có dòng chữ này còn trôi từ thượng nguồn sông Côn ở AK xuôi về miền hạ lưu Tây Sơn Trung, Tây Sơn hạ làm chấn động dân chúng các miền.

“Đòn” này của anh em Tây Sơn thực ra bắc chước vua Lê Thái Tổ khi xưa cho người lấy mỡ viết lên lá cây, cho kiến đục mỡ và hiện lên dòng chữ ấy. kế nhỏ nhưng tác dụng lớn không ngờ: “anh em Tây Sơn là người nhà trời” và dân các buôn, sóc tụ về dưới cờ khởi nghĩa …đông như quân Nguyên.

Ngày nay ở các vùng Tây Sơn (thượng, trung, hạ) vẫn còn lưu truyền câu ca:
Ai vô rừng cấm
thấy tấm biển đề:
“Nguyễn Nhạc vi vương
Nguyễn Huệ vi tướng”
đồn đại bốn phương
Tây Sơn dấy nghĩa

hay câu ca sau:
“Nguyễn Nhạc vi vương
Nguyễn Huệ vi tướng”
kiến trổ lá rừng
trời trưng gươm báu…

Nói về gươm, đao lại nhớ về thanh Ô long đao của Nguyễn Huệ, cùng với huỳnh long đao của Trần Quang Diệu và Xích long đao của Lê Sỹ Hoàng ( hoặc lôi long đao của Võ Văn Dũng) hợp thành “Tây sơn tam thần đao” nằm trong bộ “Tây Sơn thập thần vũ khí” (một thanh thần kiếm, hai cây thần côn, ba thanh thần đao và bốn cây thần cung) khét tiếng…võ lâm.( hôm nào rãnh rổi sinh nông nổi, chơi bài về các loại kiếm, côn, cung Tây sơn này, rất là hay quá).

Có ít nhất ba huyền thoại về đao kiếm của vua Quang Trung ở An Khê xứ thượng này. 
Có trước là chuyện khi vị tướng trẻ nguyễn Huệ dẫn một toán quân mới mộ được trên đường từ căn cứ địa rừng Mộ Điểu (Tú Thủy, nay thuộc xã Nghĩa An, huyện Kbang) xuống An Bình- hướng về xuôi. Tới phía tây đèo An Khê (xưa tên là đèo Vĩnh Viễn) thuộc địa phận thôn Thượng An thì bất ngờ đoàn quân bị dồn ứ lại, phía trước là một cặp rắn ô Long to lớn nằm cản đường. Khi thấy vị tướng trẻ bước đến, một con cất mình bò vào bụi rậm, khi trở ra với thanh Ô Long đao trong miệng. Đôi rắn cùng ngậm đao kính cẩn dâng lên Nguyễn Huệ. trước khi biến mất vào bụi rậm vẫn không quên xá vị tướng trẻ ba cái…gật đầu.
Câu chuyện hư hư thực thực nhưng có tác dụng rất lớn nâng tầm uy tín trong quân ngũ cho vị tướng vẫn còn quá trẻ chưa tới 20 tuổi và chưa có thành tích gì nhiều này.

…Ngoài lề tí về giống rắn Ô Long đặt biệt ở An Khê này. Theo lời kể của các cố lão (cầu cho các vị luôn bình an trên thiên đường) thì giống rắn này đen như mun, thân to dài như cây cột nhà, cặp mắt thần dị màu đỏ, to như …trái dừa ,ánh nhìn như đổ lửa, trên đầu rắn có mào dài, tiếng thở phì phò và khi di chuyển thì phát ra tiếng leng keng như chuông.(có lẽ các vị cố lão hơi PHÁO thêm tý nhưng chẳng sao). Ngựa hay chó… gặp đúng ngài ô long đại lão này thì run rẩy, chân đứng còn không vững. theo lời kể của ông ngoại tục danh ông Tư Lùn- người có thâm niên “câu đình” nhiều năm chăm sóc đèn nhang ở AK trường và AK đình (lại cầu cho ông ngoại siêu thoát về miền cực lạc an vui) kể lại thì khoảng năm … 1955- 1956, trời vừa xẩm tối thì một ÔNG DÀI chính hiệu Ô Long, trong tâm trạng sảng khoái, ông bò về “viếng” xóm An Xuyên (bên bờ sông Ba), báo hại dân làng cả đêm không ngủ, người đốt đuốc, già khua xoong, trẻ gõ nồi la hét ing tai, tiễn chân (hay xua đuổi) ÔNG DÀI về tận núi Hảnh Hót (còn có tên là núi Hiển Hách hay Hinh Ht, ngọn núi hùng vỹ và thiêng nhất vùng AK, các ngọn núi quanh đó đều chịu thế quy triều – có dịp sẽ kể về con Bạch Long Mã của vua Thái Đức Nguyễn Nhạc , một trong “Tây Sơn ngũ thần mã” vốn xuất thân từ đỉnh thiên này- bà con đợi đó).

Trước 1975 vẫn còn có người đi rừng, đi rẫy thi thoảng thoáng thấy Ông Dài đâu đó gần Hảnh Hót hay có khi gặp ông về “viếng” An Khê Đình. sau 1975, các Ông Dài Ô Long đi đâu không rõ, chẳng còn ai gặp lại được các ngài. buồn miên man với ý nghĩ các ông tuyệt chủng hết rồi chăng?…

Trở lại với truyền kỳ về đao kiếm của vua QT
Câu chuyện thứ hai hơi khác một ít câu chuyện đầu, có thể xuất hiện và được truyền miệng khi Nguyễn Huệ đã lên ngôi vua. 
chuyện rằng khi đoàn quân của vị tướng trẻ đi đến giữa đèo AK thì vẫn cặp rắn như thế nhưng một con ngậm một thanh kiếm bạc và một con thì ngậm một cái ấn vàng kính cẩn dâng lên Nguyễn Huệ. đức vua tương lai nhận ấn kiếm và không quên thề với xà thần sẽ vì đại nghĩa cứu dân. 
con dốc giữa đèo AK này có tên “dốc Ông dài” từ đó tới giờ – ông dài là tên người dân địa phương gọi chệch đi một cách kính cẩn các ông rắn to lớn.
( chuyện này có vẻ “hay hơn” vì hai rắn mà chỉ dâng một thanh kiếm thì …phí quá. thêm một cái ấn vàng, câu chuyện thêm hoàn hảo- ứng vận sau này sẽ lên ngôi cửu ngũ )

còn huyền thoại thứ ba ly kỳ hơn về ấn, kiếm của vua QT rất đậm chất sử thi tây nguyên có thể “cạnh tranh” được với huyền thoại Ngọc Hoàng trao ấn kiếm cho vua anh Nguyễn Nhạc ở Hoàng sơn-vùng núi Trinh Tường-Bình Định

….mệt rồi, cơm nước đã / trang nghèo, chờ câu khoản được vài mươi like, ngày mai buôn (chuyện) tiếp.

Nguồn: Vĩnh Oanh Đỗ